Thông qua các hoạt động hướng nghiệp và kết nối việc làm, sinh viên có thêm điều kiện tiếp cận thực tế thị trường lao động, tự đánh giá năng lực bản thân, từ đó đưa ra lựa chọn nghề nghiệp phù hợp và chủ động chuẩn bị cho tương lai.
Theo nghiên cứu của Trường Đại học Quốc tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, có tới 21,43% sinh viên tốt nghiệp đang làm việc không đúng với ngành đào tạo. Đáng chú ý, ở một số nhóm ngành như khoa học xã hội – nhân văn, nghệ thuật, khoa học tự nhiên, toán học – công nghệ thông tin hay nông – lâm – ngư nghiệp và thú y, tỷ lệ làm trái ngành thậm chí vượt trên 60%. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nhóm lao động làm trái ngành thường có mức thu nhập trung bình thấp hơn so với những người làm đúng chuyên môn.
Làm việc trái ngành không đồng nghĩa với việc phải bắt đầu lại từ đầu. Kiến thức và kỹ năng đã tích lũy trong quá trình học tập vẫn có thể được vận dụng để tạo lợi thế cạnh tranh hoặc hỗ trợ cho công việc mới. Tuy nhiên, trên thực tế, lựa chọn này thường khiến người lao động phải chấp nhận quá trình phát triển chậm hơn, đồng thời đòi hỏi sự chủ động, nỗ lực lớn trong việc tự học, bù đắp kiến thức nền tảng còn thiếu để đáp ứng yêu cầu công việc.
Từ thực trạng đó, công tác hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên ngày càng được các cơ sở giáo dục quan tâm, nhằm giúp người học hiểu rõ năng lực, sở trường và định hình con đường nghề nghiệp phù hợp ngay từ sớm. TS Lê Đông Phương (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) cho rằng, việc thiếu định hướng nghề nghiệp ở bậc phổ thông là nguyên nhân khiến nhiều sinh viên bước vào giảng đường đại học trong trạng thái mơ hồ, thiếu động lực học tập và lãng phí thời gian. Do vậy, gia đình và nhà trường cần đóng vai trò đồng hành, hỗ trợ, song bản thân người học vẫn là chủ thể quyết định trong quá trình lựa chọn nghề nghiệp. Việc nắm bắt xu hướng thị trường lao động là yếu tố quan trọng để đưa ra quyết định đúng đắn.
Nhà trường chủ động đồng hành
Định hướng nghề nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến tương lai của từng sinh viên mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực trẻ. Các chuyên gia cho rằng, các trường đại học, cao đẳng cần thường xuyên cập nhật nội dung đào tạo theo thực tiễn và đẩy mạnh hoạt động kết nối giữa người học với doanh nghiệp để hỗ trợ định hướng nghề nghiệp từ sớm.
Đại diện Trường Cao đẳng Bách Nghệ Hà Nội cho biết, hằng năm nhà trường phối hợp với nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước tổ chức nhiều hoạt động như hội thảo hướng nghiệp, chương trình truyền cảm hứng, đào tạo kỹ năng mềm, ngày hội việc làm và ngày hội hướng nghiệp. Riêng năm học 2025, chuỗi chương trình hướng nghiệp được triển khai cho sinh viên ở tất cả các khóa đào tạo.
Một buổi hội thảo việc làm tại Hàn Quốc của Trường Cao đẳng Bách Nghệ Hà Nội
Các chương trình này bao gồm hội thảo theo từng lĩnh vực nghề nghiệp, khóa học kỹ năng ứng tuyển, kỹ năng mềm, các buổi định hướng chuyên sâu cùng nhiều hoạt động đồng hành khác. Qua đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận thị trường lao động, tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng và trực tiếp trải nghiệm môi trường làm việc từ các doanh nghiệp. Không chỉ sinh viên năm cuối mà cả sinh viên năm nhất, năm hai cũng đánh giá cao tính thiết thực của những hoạt động này.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Tuấn – Quản lý tuyển dụng Tập đoàn Viettel – cho rằng, các trường cần tăng cường kết nối ba bên giữa sinh viên, nhà trường và doanh nghiệp thông qua các kênh giao lưu trực tiếp và tư vấn nghề nghiệp ngay từ năm nhất. Việc xây dựng tư duy nghề nghiệp và trang bị kỹ năng cần thiết cho sinh viên từ sớm là yếu tố then chốt giúp các em sẵn sàng cho tương lai.
GS.TS Hoàng Anh Tuấn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ, khảo sát sinh viên sau tốt nghiệp 12 tháng gần nhất cho thấy khoảng 92–93% sinh viên có việc làm ổn định; số còn lại tiếp tục học lên hoặc mở rộng kiến thức theo hướng liên ngành. Mục tiêu của nhà trường là giúp sinh viên tìm được công việc phù hợp nhất với năng lực và đam mê, qua đó khẳng định hiệu quả đào tạo và nâng cao cơ hội lập nghiệp. Vì vậy, các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, ngày hội việc làm và kết nối nhà tuyển dụng luôn được chú trọng nhằm tạo điều kiện tốt nhất để sinh viên tiếp cận thị trường lao động chất lượng cao.
Đánh giá cao những nỗ lực của các cơ sở giáo dục trong việc tạo cơ hội trải nghiệm và định hướng nghề nghiệp cho sinh viên, TS Lê Viết Khuyến – nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nhấn mạnh, bản thân sinh viên cũng cần chủ động tích lũy kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn. Từ đó, người học sẽ có cái nhìn đúng đắn hơn về mức độ phù hợp của ngành nghề đã lựa chọn và thêm quyết tâm theo đuổi con đường mình đã xác định.
